Zachowek od darowizny

Katarzyna Pluta06 października 2018Komentarze (0)

Z serii pytań od klientów ….

W najbliższym czasie będę opisywać najciekawsze przypadki dotyczące sytuacji faktycznych o które pytają mnie moi klienci w sprawach dotyczących zachowku. Zazwyczaj chodzi o różnego rodzaju wątpliwości dotyczące tego czy w danej sytuacji można domagać się zachowku.

* * *

„Czy można domagać się zachowku dla małoletniego wnuczka od darowizny uczynionej przez spadkodawcę w czasie gdy małoletni wnuczek jeszcze się nie urodził? Jak należy interpretować przepis art. 994 par. 2 kc : Przy obliczaniu zachowku należnego zstępnemu nie dolicza się do spadku darowizn uczynionych przez spadkodawcę w czasie, kiedy nie miał zstępnych. Nie dotyczy to jednak wypadku, gdy darowizna została uczyniona na mniej niż trzysta dni przed urodzeniem się zstępnego. Zmarł mój ojciec. Ojciec darował mojej siostrze nieruchomość. Ja zostałem wydziedziczony, ale mam syna, który urodził się rok przed jego śmiercią. Czy mojemu synowi należy się zachowek od darowizny?

Odpowiedź na to pytanie jest prosta, choć brzmienie tego przepisu może budzić wątpliwości. Darowizna uczyniona na rzecz córki przez zmarłego ojca podlega doliczeniu do spadku, mimo, iż wnuczek zmarłego jeszcze się nie narodził w czasie gdy była dokonywana darowizna. Art. 994 par .2 kc wyłącza doliczenie darowizny do spadku jeśli była ona dokonana w czasie kiedy spadkodawca w ogóle nie miał jakichkolwiek zstępnych. Nie chodzi tu jednak tylko o zstępnego uprawnionego do zachowku.

 * * *

Zachęcam także do przeczytania np. Zachowek od darowizny – dyspozycja na wypadek śmierci.

Temat zachowku nie jest prosty. Jeśli masz wątpliwości czy w Twojej sytuacji należy Ci się zachowek to przeczytaj ten wpis, mam nadzieję, że rozwieje  on Twoje wątpliwości.

Zachowek – kiedy się należy:

Zachowek przysługuje tylko wtedy gdy matka/ojciec zostawił testament – PRAWDA czy FAŁSZ

  • FAŁSZ – zachowek może należeć się wtedy gdy jest testament, jak również wtedy gdy następuję dziedziczenie ustawowe.

Matka/ojciec nie zostawili testamentu. Spadek dziedziczy po nich dwoje dzieci. W skład spadku wchodzą ruchomości o nieznaczącej wartości. Jedno z dzieci otrzymało 20 lat wcześniej darowiznę nieruchomości o wartości 200 000 zł. Drugiemu z dzieci przysługuje roszczenie o zachowek o obdarowanego rodzeństwa. PRAWDA/FAŁSZ

  • PRAWDA – nie ważne kiedy była darowizna, jeśli została ona uczyniona na rzecz spadkobiercy. Dziecku, które otrzymało drobny spadek przysługuje roszczenie o uzupełnienie zachowku.

Matka/ojciec zostawił testament w którym do całego spadku powołał jedno dziecko. W skład spadku wchodzą nieruchomości o bardzo dużej wartości. Spadkodawca za życia dokonał darowizn na rzecz dwojga dzieci, w tym również na dziecko, które w testamencie nie zostało uwzględnione. Dziecko, które nie zostało uwzględnione w testamencie nie może już ubiegać się o zachowek. PRAWDA/FAŁSZ

  • FAŁSZ – Dziecko, które nie zostało uwzględnione  w testamencie może ubiegać się o zachowek w przypadku gdy wartość otrzymanej darowizny jest mniejsza niż przysługujący mu zachowek.

Dostałam darowiznę zwolnioną ze schedy spadkowej. Nie muszę płacić od tej darowizny zachowku mojemu rodzeństwu. PRAWDA/FAŁSZ

  • FAŁSZ – zwolnienie ze schedy spadkowej nie ma znaczenia dla roszczenia o zachowek. Zapis ten ma znaczenie w postępowaniu o dział spadku.

Matka/ojciec zmarli. Opiekę nad nimi sprawowało tylko jedno dziecko. Drugie nie angażowało się w opiekę nad rodzicami. Matka/ojciec darowizną przepisali cały majątek jednemu dziecko, które opiekowało się rodzicami. Dziecku, która nie sprawowało opieki nad rodzicami nie przysługuje zachowek. PRAWDA/FAŁSZ

  • FAŁSZ – roszczenie o zachowek nie jest uzależnione od tego, które z dzieci w jakim stopniu opiekowało się rodzicami. W skrajnych przypadkach zachowek może zostać zmniejszony.

O różnego rodzaju przypadkach kiedy przysługuje Ci zachowek, a kiedy niestety nie możesz się domagać zapłaty zachowku pisałam już w wielu moich wcześniejszych wpisach.

Możesz zapoznać się z nimi tutaj:

Przekazanie gospodarstwa rolnego a zachowek,

Zwolnienie ze schedy spadkowej,

Darowizna a zachowek.

Jeśli dostałeś zachowek to musisz pamiętać o tym, że fakt otrzymania środków pieniężnych tytułem zachowku należy zgłosić do Urzędu Skarbowego.

Masz na to 6 miesięcy od daty otrzymania zachowku!!!Podatek od zachowku 

Zgłoszenia zachowku dokonuje się na urzędowym formularzu SD-Z2.

Jak wiesz uprawnionymi do otrzymania zachowku po zmarłym są jego małżonek, zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki) oraz rodzice. Jeśli chcesz poczytaj o tym więcej: Komu przysługuje zachowek? Osoby te należą do tzw. zerowej grupy podatkowej i są zwolnione z podatku od spadku – również z podatku od zachowku.

Co się stanie jeśli nie dokonasz zgłoszenia w przewidzianym terminie?

Wtedy od otrzymanych pieniędzy Urząd Skarbowy naliczy podatek. Wyjątkiem jest sytuacja gdy kwota otrzymanego zachowku jest mniejsza niż 9637 zł, gdyż jest to kwota wolna od podatku. Niestety jeśli przekroczyłeś termin 6 – miesięczny na zgłoszenie spadku nie można domagać się przywrócenia terminu. Nie pomogą żadne usprawiedliwienia.

Wysokość podatku od zachowku jest taka sama jak wysokość podatku od spadku.

Ile zapłacisz podatku od zachowku, jeśli zapomniałeś dokonać zgłoszenia?

Jeśli kwota zachowku nie przekracza 10 278 zł to podatek wynosi 3%. Jest kwota ta jest większa niż 10 278 zł a mniejsza niż 20 556 zł to podatek wynosi 308, 30 zł i 5% od nadwyżki ponad kwotę 10 278 zł. Jeśli natomiast kwota zachowku przekracza kwotę 20 556 zł to podatek wynosi 822, 20 zł i 7% nadwyżki ponad 20 556 zł.

 

W ostatnim tygodniu otrzymałam następujące zapytanie od klienta, którym postanowiłam się z Tobą podzielić, gdyż jest to zagadnienie o które pyta wiele osób.

***

„Moi rodzice mieli dwoje synów. Rodzice posiadali gospodarstwo rolne, które za swojego życia przekazali nieodpłatnie na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin mojemu bratu. Po swojej śmierci nie zostawili żadnego spadku. Czy należy mi się zachowek?”

Jak zatem należy traktować przekazanie gospodarstwa rolnego? Czy nieodpłatne przekazanie gospodarstwa rolnego jest darowizną ?

W orzecznictwie Sądów szeroko prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym umowy zwarte w trybie ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin, jak i ustawy wcześniejszej – ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, czy ustawy późniejszej – ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, a których przedmiotem jest przekazanie gospodarstwa rolnego przez rolnika jego następcy, to w istocie nowy typ umowy,  nietożsamy z darowizną wskazaną w art. 888 k.c. 

Powyższy pogląd należy rozumieć w ten sposób, że przekazanie gospodarstwa rolnego nie jest darowizną i nie uwzględnia się go przy ustalaniu wartości zachowku.

Na gruncie ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i  członków ich rodzin  jednoznacznie wypowiedział się w tej kwestii Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 21 czerwca 2012 r. sygn. akt III CZP 29/12. wyjaśniając charakter prawny umowy przeniesienia gospodarstwa rolnego na rzecz następcy. Sąd Najwyższy wskazywał, że został on określony w orzecznictwie jako rodzaj umowy o charakterze cywilnoprawnym, odmienny od umów przeniesienia własności, czyli odmienny od umowy darowizny. 

Konsekwencją przyjęcia, że umowa przekazania nie jest darowizną i nie mają do niej zastosowania przepisy kodeksu cywilnego regulujące umowę darowizny, jest również brak możliwości zastosowania przyjętej w art. 993 i 994 kc. regulacji odnoszącej się do kwestii doliczania darowizn do substratu zachowku. Należy bowiem podkreślić, że użyte w art. 993 kc pojęcie darowizny odnosi się do umowy uregulowanej w art. 888 kc., którą darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku, jeśli nie dotyczy bezpłatnych przysporzeń objętych art. 889 kc.

Uwzględniając szczególne znaczenie przepisów regulujących zachowek, ich ochronną funkcję oraz wyinterpretowany zamiar ustawodawcy doliczenia do substratu zachowku wszystkich świadczeń nieodpłatnych, Sąd Najwyższy uznał, że nie można przyjąć, że art. 993 kc objęta jest również umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy, ponieważ na zasadzie analogii stosować należy do niej przepisy o darowiźnie.

Odpowiedź na pytanie mojego klienta czy można żądać zachowku od umowy przekazania gospodarstwa rolnego jest zatem negatywna.

***

Przypomnę, że pisałam już wcześniej o tym kiedy można żądać zachowku od darowizny w artykule pod tytułem: „Darowizna a zachowek”

Pozbawienie prawa do zachowku

Katarzyna Pluta07 kwietnia 2018Komentarze (0)

Postanowiłam powrócić w dzisiejszym poście do wydziedziczenia. Kilka miesięcy temu wyjaśniałam na czym polega wydziedziczenie oraz jak sporządzić testament zawierający wydziedziczenie. Jeśli chcesz zapoznać się z tym wpisem to kliknij Tutaj.

Pozbawienie prawa do zachowku

Jeśli nie chcesz aby Twoi najbliżsi dziedziczyli po Tobie powinieneś sporządzić testament w którym wydziedziczysz te osoby. Skuteczne wydziedziczenie pozbawi Twoich najbliższych prawa do zachowku. Jest to najprostszy sposób, o ile przyczyny wydziedziczenia są prawdziwe.

Po śmierci osoby, która sporządziła testament, często dochodzi do sytuacji, że osoba wydziedziczona nie może pogodzić się z decyzją spadkodawcy o pozbawieniu jej zachowku.

Aby było to możliwe należy w postępowaniu sądowym wykazać, że wskazane w testamencie przyczyny wydziedziczenia są nieprawdzie lub nie mogą stanowić przyczyny wydziedziczenia. Kodeks cywilny reguluje jakie to mogą być przyczyny.

W ostatnim czasie zapadły dwa bardzo ważne orzeczenia Sądu Najwyższego, które dotyczyły przypadków gdy wydziedziczone dzieci/wnuki postanowiły dochodzić zapłaty zachowku, mimo iż zostały wydziedziczone w testamencie.

Jedno z tych orzeczeń zapadło w dniu 23 marca 2018r., sygn. akt: I CSK 424/17. Sąd Najwyższy podkreślił w nim, że kodeks rodzinny i opiekuńczy nakazuje dzieciom zachowanie posłuszeństwa, a w sprawach, w których może samodzielnie podejmować decyzje i składać oświadczenia woli, powinno wysłuchać opinii i zaleceń rodziców formułowanych dla jego dobra (art. 95 k. r. i o.). Ponadto rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. W tej sprawie wydziedziczeni zachowywali się wrogo wobec ojca – umyślnie i przez kilka lat. Nawet jeśli ojciec się przyczyniał do tej wrogości, to nie usprawiedliwia to dzieci – tak stwierdził SN.

Drugie ze wspomnianych przeze mnie orzeczeń (sygn. akt I CSK 428/17) dotyczyło wydziedziczenia wnuków. Wnukowie, którzy domagali się zachowku mieli sporadyczne kontakty ze spadkodawcą. Jeden z nich był osobą niepełnosprawną. W tym wypadku Sąd Najwyższy uznał, że zachowek im się należy,  gdyż na całą sytuację trzeba patrzeć całościowo. Niedbający o dobre kontakty dziadek, jak w tej sprawie, nie może zarzucać wnukom, że tylko sporadycznie się nim interesowali.

Podsumowując pozbawienie prawa do zachowku nie zawsze jest skuteczne i należy je w każdej sprawie rozpatrywać indywidualnie.