Katarzyna Pluta

adwokat
Jestem adwokatem. Prowadzę Kancelarię Adwokacką w Warszawie. Specjalizuję się w prawie spadkowym. Udzielam porad prawnych, przygotowuję pisma oraz reprezentuję w Sądzie. [Więcej]

Pozbawienie prawa do zachowku

Postanowiłam powrócić w dzisiejszym poście do wydziedziczenia. Kilka miesięcy temu wyjaśniałam na czym polega wydziedziczenie oraz jak sporządzić testament zawierający wydziedziczenie. Jeśli chcesz zapoznać się z tym wpisem to kliknij Tutaj.

Pozbawienie prawa do zachowku

Jeśli nie chcesz aby Twoi najbliżsi dziedziczyli po Tobie powinieneś sporządzić testament w którym wydziedziczysz te osoby. Skuteczne wydziedziczenie pozbawi Twoich najbliższych prawa do zachowku. Jest to najprostszy sposób, o ile przyczyny wydziedziczenia są prawdziwe.

Po śmierci osoby, która sporządziła testament, często dochodzi do sytuacji, że osoba wydziedziczona nie może pogodzić się z decyzją spadkodawcy o pozbawieniu jej zachowku.

Aby było to możliwe należy w postępowaniu sądowym wykazać, że wskazane w testamencie przyczyny wydziedziczenia są nieprawdzie lub nie mogą stanowić przyczyny wydziedziczenia. Kodeks cywilny reguluje jakie to mogą być przyczyny.

W ostatnim czasie zapadły dwa bardzo ważne orzeczenia Sądu Najwyższego, które dotyczyły przypadków gdy wydziedziczone dzieci/wnuki postanowiły dochodzić zapłaty zachowku, mimo iż zostały wydziedziczone w testamencie.

Jedno z tych orzeczeń zapadło w dniu 23 marca 2018r., sygn. akt: I CSK 424/17. Sąd Najwyższy podkreślił w nim, że kodeks rodzinny i opiekuńczy nakazuje dzieciom zachowanie posłuszeństwa, a w sprawach, w których może samodzielnie podejmować decyzje i składać oświadczenia woli, powinno wysłuchać opinii i zaleceń rodziców formułowanych dla jego dobra (art. 95 k. r. i o.). Ponadto rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. W tej sprawie wydziedziczeni zachowywali się wrogo wobec ojca – umyślnie i przez kilka lat. Nawet jeśli ojciec się przyczyniał do tej wrogości, to nie usprawiedliwia to dzieci – tak stwierdził SN.

Drugie ze wspomnianych przeze mnie orzeczeń (sygn. akt I CSK 428/17) dotyczyło wydziedziczenia wnuków. Wnukowie, którzy domagali się zachowku mieli sporadyczne kontakty ze spadkodawcą. Jeden z nich był osobą niepełnosprawną. W tym wypadku Sąd Najwyższy uznał, że zachowek im się należy,  gdyż na całą sytuację trzeba patrzeć całościowo. Niedbający o dobre kontakty dziadek, jak w tej sprawie, nie może zarzucać wnukom, że tylko sporadycznie się nim interesowali.

Podsumowując pozbawienie prawa do zachowku nie zawsze jest skuteczne i należy je w każdej sprawie rozpatrywać indywidualnie.

Wydziedziczenie a zachowek

Wydziedziczenie a zachowek.

Wydziedziczenie a zachowek
Wydziedziczenie a zachowek

Niedawno obiecałam, że zamieszczę wpis odnośnie tematu związanego z możliwością dochodzenia zachowku w przypadku wydziedziczenia w testamencie?

Jeśli zostałeś wydziedziczony nie martw się na zapas, gdyż w większości przypadków wydziedziczenia dokonane w testamencie są nieskuteczne.

Wydziedziczenie bliskich w testamencie pozbawia ich prawa do zachowku o ile jest sformułowane prawidłowo i odpowiada przesłankom wydziedziczenia przewidzianych w przepisach kodeksu cywilnego.

Podstawy wydziedziczenia reguluje art. 1008 kodeksu cywilnego. Spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:

1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;

3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

 Wydziedziczenie a zachowek.

Jak powinny zatem zostać sformułowane zapisy w testamencie aby wydziedziczenie było skuteczne?

W praktyce najczęściej spotykam się z wydziedziczeniem z powodu nie dopełniania obowiązków rodzinnych. Samo posłużenie się przez spadkodawcę sformułowaniem, że uprawniony do zachowku uporczywie nie dopełniał obowiązków rodzinnych, bez wskazania rodzaju obowiązków, nie jest wystarczające.

Wydziedziczenie pozostaje nieskuteczne, jeżeli jego przyczyna nie wynika z treści testamentu – nawet gdyby w rzeczywistości przyczyna wydziedziczenia zachodziła. Przyjmuje się, że spadkodawca winien opisać w testamencie przykłady konkretnych zachowań uprawnionego do zachowku, które wypełniałyby ustawowe przesłanki. Nie jest zaś wystarczające posłużenie się ogólnymi sformułowaniami, bez wskazania konkretnych zachowań lub rodzaju obowiązków.

Przykład fragmentu testamentu,  w którym podane są konkretne zachowania wyczerpujące przesłanki nie dopełnienia obowiązków rodzinnych:

„Wydziedziczam mojego syna Jana Kowalskiego za to, że przez ostatnie 20 lat nie utrzymywał ze mną kontaktów. Mimo moich starań nie chciał mnie odwiedzić, a gdy ciężko zachorowałem i prosiłem go o pomoc odmówił. Nie odwiedził mnie w czasie choroby w szpitalu i domu.”

Jeśli zostałeś wydziedziczony i w testamencie zostały opisane przyczyny wydziedziczenia, które są nieprawdziwe lub zostały użyte ogólne sformułowania (a nie konkretne) to możesz wystąpić z pozwem o zachowek. W postępowaniu o zapłatę zachowku to pozwany Spadkobierca ma obowiązek udowodnienia, że rzeczywiście zaistniały okoliczności wskazane przez spadkodawcę w testamencie. Rolą sądu jest ocena, czy okoliczności te należą do jednej z przesłanek wskazanych w art. 1008 k.c.

Zachęcam również do zapoznanie się z tym wpisem na temat zachowku:

Zwolnienie ze schedy spadkowej

Przewijanie do góry