Katarzyna Pluta

adwokat
Jestem adwokatem. Prowadzę Kancelarię Adwokacką w Warszawie. Specjalizuję się w prawie spadkowym. Udzielam porad prawnych, przygotowuję pisma oraz reprezentuję w Sądzie. [Więcej]

Akt poświadczenia dziedziczenia

Pisałam jakiś czas temu o tym, że nie zawsze do sprawy o zachowek konieczne jest wcześniejsze przeprowadzenie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Pisałam również o tym kiedy warto przed złożeniem pozwu o zachowek takie postępowanie przeprowadzić. – tutaj.

Od 2 października 2008r. zamiast kierować wniosek do Sądu o stwierdzenie nabycia spadku możesz podpisać akt poświadczenia u notariusza. Ustawodawca umożliwił w ten sposób załatwianie spraw spadkowych sprawnie, bo można to zrobić niemalże od ręki. W Sądach czas rozpoznania wniosku o stwierdzenie nabycia spadku jest dłuższy.

Kiedy notariusz może sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia ?

Notariusz może sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia, kiedy wszystkie osoby brane pod uwagę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi stawią się jednocześnie przed notariuszem i zgodnie zażądają poświadczenia dziedziczenia (nie może więc istnieć między nimi jakikolwiek spór), a nadto złożą wymagane prawem dokumenty i oświadczenia.

Notariusz nie może sporządzić aktu poświadczenia dziedziczenia

a) gdy nie wszyscy spadkobiercy chcą lub mogą złożyć osobiście przed notariuszem jednobrzmiące oświadczenia o rodzinie spadkodawcy bądź pozostawionych przez niego testamentach,

b) kiedy dziedziczenie ma nastąpić na podstawie testamentu szczególnego,

c) kiedy spadkodawca zmarł przed 1 lipca 1984 r.,

d) gdy spadkodawca w chwili śmierci był cudzoziemcem lub, nie posiadając żadnego obywatelstwa, nie zamieszkiwał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

e) gdy w skład spadku wchodzą prawa rzeczowe lub posiadanie nieruchomości położonej za granicą.

Nie będzie możliwe zatem podpisanie aktu poświadczenia dziedziczenia jeśli jest testament, który jest kwestionowany przed jednego ze spadkobierców.  Zdarzają się również takie sytuacje, że treść testamentu budzi wątpliwości co do jego interpretacji, wtedy notariusze odmawiają sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia i odsyłają do Sądu, który rozstrzyga w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku wszelkie kwestie związane z interpretacją testamentu.

Jeśli w testamencie zostało zawarte wydziedziczenie i z przyczynami tego wydziedziczenia się nie zgadzasz to możesz je kwestionować dopiero wytaczając powództwo o zachowek.

W 2009r. został utworzony Rejestr Aktów Poświadczenia Dziedziczenia (RAPD). Rejestr zawiera informację o miejscu przechowywania sporządzonych notarialnych aktów poświadczenia dziedziczenia. Notariusze mają prawo do dokonywania wpisów w Rejestrze, natomiast zawartość Rejestru jest jawna i publicznie dostępna dla wszystkich obywateli.

Zabezpieczenie majątku przed zapłatą zachowku

Otrzymałam ostatnio wiadomość e-mail  z następującym zapytaniem:

Dzień Dobry Pani Mecenas,

Czy mogłaby mi Pani poradzić, co mogę zrobić gdy żona mojego zmarłego ojca powiedziała, że nie ma zamiaru wypłacić mi należnego zachowku a mieszkanie, które jest jedynym składnikiem spadku zamierza sprzedać. W internecie znalazłem ogłoszenie sprzedaży tego mieszkania. Boję się, że są to działania celowe. Proszę o pomoc?

Pomyślałam, że warto opowiedzieć Ci co można zrobić w podobnej sytuacji.

Jeśli masz podejrzenia, że osoba zobowiązania do zapłaty zachowku (spadkobierca lub osoba obdarowana) nie zamierza wypłacić zachowku i podejmuje kroki mające na celu uniemożliwienie spełnienia roszczenia możesz żądać przed Sądem udzielenia zabezpieczenia np. poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomości stanowiącej własność osoby zobowiązanej do wypłaty zachowku albo poprzez ustanowienie zakazu zbycia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego.

Z wnioskiem o zabezpieczenie możesz wystąpić przed złożeniem pozwu o zachowek lub możesz zawrzeć go w pozwie.

Wniosek taki musi spełniać określone wymagania określone przepisami dlatego warto w tej sytuacji zlecić przygotowanie go fachowemu prawnikowi, aby Sąd przyznał Ci zabezpieczenie o które wnosisz.

Przedawnienie zachowku

Jak przedawnia się prawo do zachowku?

Zachowek ulega przedawnieniu. Obecnie termin przedawnienia zachowku wynosi 5 lat.

W przypadku gdy spadkodawca nie zostawił testamentu termin 5- letniego okresu przedawnienia liczymy od daty otwarcia spadku, czyli od śmierci spadkodawcy. Jeśli natomiast spadkobranie następuje na podstawie testamentu termin przedawnienia liczymy od daty otwarcia testamentu. Otwarcie testamentu następuje przed Sądem lub u notariusza w obecności wszystkich spadkobierców.

We wcześniejszym okresie czasu obowiązywał 3- letni termin przedawnienia roszczeń o zachowek. Od 23 października 2011 r. obowiązuje nowelizacja do kodeksu cywilnego, która zmieniła ten termin na 5 lat. Zgodnie przepisami przejściowymi roszczenia nieprzedawnione w dniu wejścia w życie nowych przepisów tj. w dniu 23 października 2011 r. przedawnia się dopiero po upływie 5 lat od chwili otwarcia testamentu lub od chwili śmierci spadkodawcy.

Pamiętaj, że sam fakt, że Twoje roszczenie o zachowek uległo przedawnieniu nie oznacza, że nie możesz żądać zapłaty zachowku. Sąd z urzędu nie bada czy roszczenie uległo przedawnieniu, weźmie to pod uwagę dopiero na zarzut drugiej strony.

Jak uniknąć zapłaty zachowku?

Jak nie płacić zachowku ?

W ostatnim tygodniu co najmniej kilka razy rozmawiałam ze swoimi klientami na tematy dotyczące podziału majątku i jego skutków w kontekście przyszłego zachowku.

Ludzie szukający porady pytają co zrobić aby w przyszłości nie płacić zachowku? Czy da się tak rozporządzić majątkiem aby być zwolnionym z zapłaty zachowku?

Najczęściej problem ten dotyczy osób obdarowanych przez swojego rodzica, gdy jest jeszcze rodzeństwo. Jeśli ojciec/matka podarują Ci mieszkanie a Twoje rodzeństwo nie dostało nic to musisz liczyć się z tym, że będzie musiał zapłacić jakąś kwotę pieniędzy swojemu rodzeństwu z tytułu tej darowizny.

Przeważnie razem z darowizną (w jednej umowie) jest ustanawiana służebność osobista mieszkania, czyli prawo do bezpłatnego zamieszkania w darowanej nieruchomości przez osobę, która tą darowiznę czyni.

Dla obdarowanego, który ma później od tej darowizny zapłacić swojemu rodzeństwu zachowek taka służebność jest na rękę, gdyż dzięki temu zachowek będzie niższy.  Służebność mieszkania obniża wartość darowizny od której obliczamy wysokość zachowku.

Kolejnym sposobem przeniesienia własności nieruchomości jest podpisanie umowy dożywocia (nie można zawrzeć tej umowy przy spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu).

Umowa dożywocia nie jest umową darowizny.

W związku z tym nie można w przyszłości żądać zapłaty zachowku od osoby, która stała się właścicielem nieruchomości na podstawie umowy dożywocia.

Umowa dożywocie polega na tym, że w zamian za własność nieruchomości zobowiązujesz się zapewnić spadkodawcy dożywotnie utrzymanie, polegające na przyjęciu zbywcy jako domownika, dostarczaniu mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, pomocy i pielęgnowania w chorobie oraz sprawieniu mu pogrzebu odpowiadającego miejscowym zwyczajom.

Z praktycznego punktu widzenia od umowy dożywocia trzeba zapłacić wyższe opłaty u notariusza niż w przypadku darowizny, ale dla osób, które chcą uniknąć zapłaty sumy pieniężnej tytułem zachowku na pewno się to opłaci.

Śmierć bliskiej osoby i co dalej?

Tak się złożyło, że w ostatnim czasie brałam udział w ostatnim pożegnaniu dwóch osób.

Żal jest patrzeć na smutek i płacz najbliższych członków rodziny osoby zmarłej.

Jednocześnie zaczęłam się zastanawiać jak ułożą się między członkami tych rodzin sprawy związane ze spadkiem zostawionym przez zmarłych. Czy będzie między nimi zgoda czy niezgoda?

Niestety muszę przyznać, że rzadkością jest porozumienie się brata i siostry czy innych członków rodziny. Pieniądze i chęć posiadania jak najwięcej przesłania wartości takie jak rodzina, szacunek, prawda i sprawiedliwość.

Jeden z moich klientów, który mieszka ze swoim wujkiem  ze względu na sprawowaną nad nim opiekę, opowiedział mi jak pewnego razu bez żadnej wcześniejszej zapowiedzi odwiedził wujka wnuczek wraz z notariuszem, aby wujek podpisał akt darowizny!? Zatrważające są historie gdy babcia/dziadek w ciężkim stanie zdrowia sporządzają w szpitalu testamenty przed notariuszem, którego sprowadził ktoś życzliwy.

W dobie internetu ludzie są coraz bardziej świadomi swoich praw, ale również Ci bardziej przebiegli dbają o własne interesy w ten sposób aby cały spadek zagarnąć dla siebie. Nie zawsze uda się temu zapobiec.

W większości przypadków osobom pozbawionym spadku przysługuje zachowek, który śmiało można określić dziedziczeniem zastępczym.

Przewijanie do góry