Katarzyna Pluta

adwokat
Jestem adwokatem. Prowadzę Kancelarię Adwokacką w Warszawie. Specjalizuję się w prawie spadkowym. Udzielam porad prawnych, przygotowuję pisma oraz reprezentuję w Sądzie. [Więcej]

Sprawa o stwierdzenie nabycia spadku najpierw?

Utarło się, że przed wystąpieniem ze sprawą o zachowek trzeba w pierwszej kolejności przeprowadzić postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku lub zrobić poświadczenie dziedziczenia u notariusza.

Z prawnego punktu widzenia nie ma takiego wymogu.

Obecnie występuję jako pełnomocnik w dwóch takich postępowaniach, gdzie nie zostały wcześniej przeprowadzone postępowania spadkowe lub nie zostały sporządzone akty poświadczenia dziedziczenia.

Może być taka sytuacja, że roszczenie o zachowek za chwilę się przedawni, więc nie ma czasu na sprawę spadkową. Albo w zasadzie nie ma żadnej masy spadkowej, więc postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku do niczego więcej Ci się nie przyda.

W takich sytuacjach możesz złożyć pozew o zachowek bez przeprowadzania sprawy o stwierdzenie nabycia spadku. Osobiście miałam w ręku warszawskie orzeczenia sądu wraz z uzasadnieniami, w których Sąd w sprawie o zachowek ustalał krąg spadkobierców ustawowych i w ten sposób badał, czy powód jest uprawniony do zachowku, a pozwany zobowiązany do jego zapłacenia.

Znalazłam również uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 1967, sygn. akt III CZP 29/67, która mówi o tym, że „jeżeli prawa do spadku nie zostały stwierdzone, sąd w sprawie o zachowek ustala jako przesłankę rozstrzygnięcia przymiot spadkobierców” (OSNC 1967/12/214).

Kiedy natomiast nie składać pozwu o zachowek zanim nie zostanie przeprowadzone postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku.?

Jeżeli spadkodawca pozostawił testament to lepiej jest najpierw przeprowadzić postępowanie spadkowe, gdyż sprawy obejmujące testament mogą się komplikować i przedłużać. Niekiedy spadkobiercy podważają testament i są to postępowania długotrwałe. Nie wyobrażam sobie sytuacji aby Sąd w sprawie o zachowek zajmował się kwestiami związanymi z testamentem.

Istotne z punktu spraw o zachowek jest również to, że sprawy o zachowek nie są zależne od spraw o dział spadku!!! Spotkałam się niedawno z wnioskiem o zawieszenie sprawy o zachowek z uwagi na to, że trwa postępowanie o dział spadku a zachowek będzie miał charakter zachowku uzupełniającego. Sąd oddalił wniosek o zawieszenie, argumentując to tym, że w sprawie o zachowek. Sąd ustali skład i wartość masy spadkowej i będzie mógł w związku z tym wyliczyć wysokość zachowku.  Ponadto takie wytyczne mają Sądy aby nie zawieszać spraw o zachowek z powodu toczących się postępowań o dział spadku.

Darowizny zaliczane na zachowek

Chciałabym opowiedzieć Ci dzisiaj pewną historię, która dotyczyła jednego z moich klientów.

Zgłosiła się do mnie pewna młoda osoba, która była uprawniona do zachowku po swoim zmarłym dziadku.

Dziadek – spadkobierca zmarł pozostawiając testament, w  którym do spadku powołał swoją córkę. W chwili śmierci dziadka do kręgu spadkobierców ustawowych należała córką oraz wnuczka, która była dzieckiem zmarłego wcześniej syna.  Wnuczka została pominięta w testamencie, więc generalnie jest osobą uprawnioną do zachowku po swoim dziadku.

I wszystko byłoby w porządku gdyby nie fakt, że nieżyjący syn dziadka otrzymał od niego nieruchomość w drodze darowizny.

Fakt otrzymania darowizny przez ojca wnuczki powoduje obowiązek zaliczenia otrzymanej darowizny na należny zachowek.

Zgodnie z art. 996 k.c. zalicza się na należny zachowek uprawnionego darowiznę na jego rzecz uczynioną przez spadkodawcę. Jeżeli uprawnionym jest dalszy zstępny spadkodawcy (np. wnuk) to zaliczeniu podlegają również darowizny uczynione na rzecz jego wstępnego (rodzica).

Obowiązek zaliczenia darowizny na poczet zachowku nie zawsze będzie powodował, że zachowek nie będzie należał. Wszystko zależy od wysokości zachowku i wartości darowizny.

Jaki Sąd jest właściwy w sprawie o zachowek?

Jeśli jesteś na etapie kierowania pozwu o zachowek do Sądu musisz wiedzieć, że pozew trzeba złożyć w Sądzie właściwym według ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy.

Niestety powoduje to często konieczność odległych dojazdów do Sądu na rozprawy, ale w sprawach o zachowek nie ma wyboru innego Sądu.

Zgodnie z przepisem art. 39 Kodeksu postępowania cywilnego powództwo z tytułu dziedziczenia, zachowku, jak również z tytułu zapisu, polecenia oraz innych rozrządzeń testamentowych wytacza się wyłącznie przed sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli jego miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, przed sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część.

Pozew o zachowek składa się do Sądu Rejonowego lub do Sądu Okręgowego.

Od czego to zależy?

Jeżeli żądasz zapłaty tytułem zachowku kwoty nie większej niż 75 000 zł to pozew złóż do Sądu Rejonowego. Jeżeli kwota przewyższa 75 000 zł pozew skieruj do Sądu Okręgowego.

Jak widzisz nie jest to trudne. Wybór Sądu nie powinien nastręczać większych trudności. Gdyby się tak zdarzyło, że pozew złożysz do złego Sądu – nie obawiaj się:-). Sąd do którego złożyłeś pozew prześle go do Sądu właściwego.

Jak Ci się podoba rysunek przedstawiający salę sądową? Czy wszystko się na nim zgadza?

Sprawa o zachowek

Jaka jest wysokość zachowku?

W poprzednim wpisie pisałam o tym komu przysługuje zachowek. Zastanawiasz się więc pewnie jaka jest wysokość zachowku albo o jaką kwotę zachowku możesz się ubiegać.

Zgodnie z art. 991. § 1 kodeksu cywilnego zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

O co chodzi w tym przepisie? Postaram się Ci wytłumaczyć.:-)

W pierwszej kolejności należy sprawdzić jaki udział w spadku przysługiwałby osobie uprawnionej do zachowku gdyby dziedziczyłaby po zmarłym.

Pierwszy przykład:

Jan Kowalski miał żonę i troje dzieci.  Jedno z tych dzieci zostało pominięte w testamencie. Dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek dziedziczą w częściach równych czyli w tej sytuacji po 1/4.  Zatem zgodnie z wyżej powołanym przepisem zachowek będzie wynosił połowę tego udziału tj. 1/4:2 = 1/8. Gdyby pominięte dziecko było małoletnie  lub byłaby to osoba trwale niezdolna do pracy zachowek wyniósłby 2/3 z 1/4 udziału w spadku.

Drugi przykład:

Jan Kowalski był rozwiedziony i miał dwoje dzieci Henryka i Ilonę. Ilona zmarła przed nim ale miała córkę Monikę. Jan Kowalski pozostawia testament w którym do całego spadku powołuje Henryka. Monika w chwili śmierci dziadka miała 17 lat. Monika będzie osobą uprawnioną do zachowku po swoim dziadku. Aby ustalić jaką część spadku będzie wynosił zachowek najpierw obliczamy udział Moniki w spadku. Gdyby nie było testamentu udział Moniki w spadku wynosiłby 1/2 zgodnie z zasadami dziedziczenia ustawowego.  Zachowek będzie stanowił 2/3 z 1/2 części spadku, ponieważ Monika na dzień śmierci dziadka była małoletnia.

Obliczenie ułamka dla celów wyliczenia zachowku nie sprawia raczej trudności pod warunkiem, że znamy krąg spadkobierców.

Komu przysługuje zachowek?

Zachowek nie przysługuje każdemu 🙁

Artykuł 991 § 1 k.c. wskazuje osoby uprawnione do zachowku i są nimi: zstępni, małżonek oraz rodzice spadkodawcy, jeżeli byliby powołani do spadku z ustawy.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami zstępnym i małżonkowi spadkodawcy zawsze przysługuje roszczenie o zachowek. Natomiast rodzicom spadkodawcy przysługuje roszczenie o zachowek tylko wtedy, gdy spadkodawca nie pozostawił zstępnych (art. 932 § 1 k.c.).

Założmy taką sytuację:  Jan Kowalski ma żonę i troje dzieci. Dwoje dzieci z obecną żoną, a jedno dziecko pochodzi z pierwszego małżeństwa. Jan Kowalski spisuje testament, w którym do całego spadku powołuje żonę i dwoje dzieci. Trzecie dziecko zostaje pominięte i nie dziedziczy nic.

Takich historii jest bardzo dużo. Jeżeli znalazłeś się w takiej sytuacji to musisz wiedzieć, że przysługuje Ci zachowek od żony Jana Kowalskiego i dzieci uwzględnionych w testamencie.

Przewijanie do góry